Start
Omhoog
Meer uitleg

Samenstellingen

Wat is een samenstelling?

à Dit is een woord dat bestaat uit twee of meer grondwoorden, die elk afzonderlijk kunnen voorkomen 

bijv. rundvlees, dekhengst, sneltrein, spuugzat, meeneemprijs, ijzersterk 

Van grondwoord naar samenstelling en afleiding

     huis, kastanje, onder, papier, hoed, werken, muur, bruin, draven
à Dit zijn gewone opzichzelfstaande woorden waarmee je afleidingen en samenstellingen kunt maken = GRONDWOORDEN

     huisraad, kastanjeboom, onderbreken, krantenpapier, hoedendoos, werkman, spouwmuur, roodbruin, ronddraven, bekaf, achtertuin
à In samenstellingen zijn telkens 2 woorden samengevoegd, maar het kunnen er meer zijn zoals in schroevendraaierset, kernwapenvrij

Zoals je merkt, kan elk lid zowel een werkwoord als een zelfstandig naamwoord, een bijvoeglijk naamwoord, een bijwoord of een voorzetsel zijn.


Sommige samenstellingen worden d.m.v. een liggend streepje met elkaar verbonden.

     regenpijp, betonmolen, gerstebier
à Gewoonlijk bepaalt het eerste lid het tweede. Daarom valt de klemtoon meestal op dat eerste lid. Die maakt het woord meer tot één geheel, vandaar de benaming ‘eenheidsaccent’.

Op deze regel zijn uitzonderingen (die vind je in het woordenboek): burgemeester, stadhuis, hogeschool, boerenknecht

     Vloerenlegger, stationsplein, maneschijn, kinderspel
à Tussen de delen zin er vaak tussenletters

     ongeluk, aartsluiaard, wanorde, bruikbaar, werkloos, draaglijk, onbruikbaar, gebergte
à In afleidingen wordt het grondwoord voorafgegaan door een voorvoegsel (prefix), gevolgd door een achtervoegsel (suffix) of er kan een voegvoegsel én een achtervoegsel zijn.

     valschermspringer, koelbloedig, wijdbeens, zwaarmoedig, ziekmelding
à Samenstellende afleidingen zijn d.m.v. een achtervoegsel afgeleid uit een samenstelling die niet echt op zichzelf bestaat

à valscherm-spring + er,
à koel-bloed + ig,
à wijd-been + s,
à zwaar-moed + ig,
à ziek-meld + ing